Poezja w dwudziestoleciu

Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r. stworzyło nowe warunki dla rozwoju kultury, w tym literatury. W 1920 r. powstał Związek Zawodowy Literatów Polskich, a w 1924 r. została powołana polska sekcja PEN Clubu, reprezentująca rodzimą literaturę na forum międzynarodowym. | Literatura międzywojenna nie była jednolita. W pierwszym okresie, przypadającym na lata dwudzieste, panował entuzjazm, optymizm, rozwinęły się kierunki awangardowe, ale później pojawiły się nastroje pesymistyczne, przeczucie nadchodzącej zagłady. Wizja wspaniałej przyszłości dla Polski i świata ustąpiła przygnębieniu wywołanemu przez przewidywany kryzys cywilizacji (wzrost potęgi ZSRR i III Rzeszy).

Skamander
Nazwa tego ugrupowania wywodzi się od rzeki opływającej starożytną Troję (poprzez takie miano poeci wyrażali związki z tradycją antyczną). Była to warszawska grupa literacka skupiona początkowo wokół czasopisma „Pro Arte et Studio”, a później „Skamander”. Działała w latach 1916–1939. Jej członkowie organizowali odczyty i występy kabaretowe w kawiarni Pod Pikadorem. Do grupy należeli: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński. Z tego kręgu wywodziła się także poezja Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Kazimiery Iłłakowiczówny. Skamander jednoczył twórców programowo bezprogramowych, dlatego też nie ogłosili oni żadnego manifestu literackiego. Przyznali sobie prawo do swobody artystycznej, a łączyła ich przyjaźń i zbliżone poglądy na poezję.

Awangarda Krakowska
Grupa działała w latach 1922–1927 w Krakowie. Jej założycielem był Tadeusz Peiper, wydawca pisma „Zwrotnica”. Należeli do niej: Julian Przyboś, Jalu Kurek, Jan Brzękowski. Peiper był autorem manifestów grupy, według których nowa sztuka miała zawierać się w haśle „3M”: Miasto, Masa, Maszyna. Artysta jawił się jako konstruktor, budowniczy zdania, a obrazy poetyckie miały być skondensowane, konstruowane na podstawie nowoczesnej metafory. Była to jedyna grupa literacka, która opracowała swój program poetycki w szczegółach. Jego główne hasło brzmiało: „Minimum słów, maksimum treści”.

Futuryści
Polscy futuryści nawiązywali do założeń futuryzmu europejskiego. Ich działalność przypadała na lata 1918–1921. Postawą tego kierunku było „patrzenie w przyszłość i nowoczesność”, odrzucanie przeszłości i tradycji. Futuryści łamali zasady ortograficzne i gramatyczne. Ich sztuka miała charakter prowokacyjny, lekceważyła tradycyjne gusta i autorytety. Poetami tego nurtu byli: Bruno Jasieński, Aleksander Wat, Stanisław Młodożeniec (nauczyciel polskiego w Gimnazjum im. Stefana Batorego), Anatol Stern. Środowisko warszawskich futurystów było skupione wokół pisma „Nowa Sztuka” (1921–1922).

Żagary
Grupa założona przez studentów Uniwersytetu Wileńskiego na początku lat 30., związana z pismem „Żagary”. Po upadku periodyku w 1934 r. nastąpiła dezintegracja grupy, chociaż podejmowano (aż do końca 1939 r.) kolejne inicjatywy czasopiśmiennicze. Sytuowała się w obrębie tzw. Drugiej Awangardy. Należeli do niej m.in. Czesław Miłosz, Teodor Bujnicki. W twórczości wileńskiej grupy poetyckiej przeważał katastrofizm. Jej członkowie postulowali społeczne zaangażowanie literatury.

Druga Awangarda
Od Awangardy Krakowskiej przejęła poetykę skrótu i kondensacji znaczeń. Uznała tematy tradycyjne w poezji (piękno pejzażu, tematyka wiejska), krytykowała model poetycki Skamandra. Jej głównym ośrodkiem był Lublin („Awangarda Lubelska”), a przedstawicielem – Józef Czechowicz (uznany później za intelektualnego patrona przez poetów skupionych wokół okupacyjnego czasopisma „Sztuka i Naród”).