Powstanie w getcie

2 października 1940 r. Niemcy utworzyli w Warszawie getto dla ludności żydowskiej. Na obszarze o powierzchni 307 ha zamknięto ponad 400 tys. ludzi. Dziesiątki tysięcy z nich zmarły z chorób i głodu. W 1942 r. Niemcy rozpoczęli deportację mieszkańców getta do obozu zagłady w Treblince. Zginęło tam niemal 300 tys. osób. W tych warunkach wśród żydowskiej młodzieży narodziła się myśl o zbrojnym oporze. | 19 kwietnia 1943 r. niemieckie oddziały liczące 2 tys. żołnierzy, wspierane przez czołgi i wozy pancerne, weszły do getta, by je ostatecznie zlikwidować. Do walki z nimi stanęło około 650 członków Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz Żydowskiego Związku Wojskowego. Przez pierwsze dni powstańcy bronili umocnionych pozycji. Symbolem powstania stały się flagi żydowska i polska zawieszone na wysokiej kamienicy przy pl. Muranowskim, gdzie zacięty opór przez kilka dni stawiało zgrupowanie ŻZW. | Niemcy systematycznie przeczesywali kolejne kwartały ulic, paląc dom po domu. Wypędzali z nich ludność cywilną i zabijali schwytanych powstańców. Walki pojedynczych grup powstańczych trwały do 16 maja. Zaledwie kilkudziesięciu bojownikom udało się wydostać kanałami i podziemnymi tunelami z płonącego getta. Większość z nich zginęła następnie w wyniku denuncjacji, część w walkach partyzanckich, niektórzy wzięli udział w powstaniu warszawskim w 1944 r.

Deszcze

I przejdą deszcze, zetną deszcze
jak kosy ciche i bolesne
i cień pokryje, cień omyje.
A tak kochając, walcząc, prosząc
stanę u źródeł – studni ciemnych
w groźnym milczeniu ręce wznosząc
jak pies pod pustym biczem głosu.

Niepokochany, niezabity,
nienapełniony, niedorzeczny,
poczuję deszcz czy płacz serdeczny,
że wszystko Bogu nadaremno.
Zostanę sam. Ja sam i ciemność.
I tylko krople, deszcze, deszcze,
coraz to cichsze, bezbolesne.
[…]

kwiecień 1943